İslam həmrəyliyi və Türk dünyasında dini əməkdaşlığın yeni imkanları - ŞƏRH
Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısının keçirilməsi dini əməkdaşlığın beynəlxalq müstəvidə əhəmiyyətini nümayiş etdirən hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Bu cür görüşlər yalnız dini məsələlərin müzakirəsi ilə məhdudlaşmır.
Onlar müxtəlif ölkələrin və icmaların qarşılıqlı anlaşmasının gücləndirilməsi üçün platforma rolunu oynayır. Dini liderlərin bir araya gəlməsi xüsusilə münaqişələrin və qarşıdurmaların artdığı bir dövrdə mühüm kommunikasiya imkanı yaradır. Çünki dini xadimlərin cəmiyyətlər üzərində mənəvi və ictimai təsir imkanları kifayət qədər genişdir. Möhtərəm Prezident cənab İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvlərindən və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətinin qəbulu zamanı çıxışında bu məsələlərə xüsusi diqqət ayırdı. Məlum olduğu kimi bu görüşdə Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrlə yanaşı, Gürcüstan, Suriya və Şimali Qafqazın müxtəlif bölgələrindən nümayəndələrin iştirakı birlik ideyasının daha geniş coğrafiyanı əhatə etdiyini göstərir. Azərbaycanın bu prosesdəki mövqeyi onun həm türk, həm də Qafqaz məkanına bağlılığı ilə əlaqələndirilir. Belə coğrafi və tarixi xüsusiyyət ölkəyə müxtəlif regional platformalar arasında əlaqələndirici rol oynamaq imkanı verir. İslam həmrəyliyi ideyasının yalnız siyasi bəyanat səviyyəsində deyil, praktiki tədbirlər vasitəsilə inkişaf etdirilməsi də mətnin diqqət çəkən məqamlarındandır.
Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və ICESCO çərçivəsində müxtəlif tədbirlərin keçirilməsi bu yanaşmanın nümunəsi kimi təqdim olunur. 2017-ci ildə Bakıda keçirilən IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarının yalnız idman yarışı deyil, birlik tədbiri kimi qiymətləndirilməsi də bu yanaşmanı tamamlayır. Burada mühüm məsələ həmrəyliyin məzmununun düzgün müəyyən edilməsidir. Həmrəylik yalnız eyni dini və ya mədəni mənsubiyyəti paylaşmaq demək deyil. O, qarşılıqlı hörmət, əməkdaşlıq və böhranların dialoq yolu ilə həllinə dəstək kimi başa düşülə bilər. Dini liderlərin sülh və əmin-amanlıq çağırışları cəmiyyətlərdə müsbət sosial davranışların təşviqinə təsir göstərə bilər. Bu baxımdan dini diplomatiyanın ənənəvi diplomatik kanalları tamamlayan vasitəyə çevrilməsi mümkündür. Türk dünyası daxilində dini qurumların əlaqələrinin genişlənməsi ortaq mədəni irsin öyrənilməsinə də şərait yarada bilər. Eyni zamanda belə əməkdaşlıq müxtəlif ölkələrdə yaşayan müsəlman icmaları arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Əlbəttə ki, belə görüşlərin müntəzəm keçirilməsi fikir mübadiləsinin davamlılığını təmin edə bilər. Davamlı dialoq isə yalnız böhran zamanı deyil, böhrandan əvvəl də qarşılıqlı anlaşma mexanizmlərinin formalaşmasına imkan yaradır. Bununla yanaşı, dini əməkdaşlıq siyasi fikir ayrılıqlarından kənarda humanitar məsələlərin müzakirəsi üçün də imkan yarada bilər.
Müasir dünyada dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyəti məhz belə platformaların praktiki nəticələri ilə ölçülə bilər. Azərbaycanın təşəbbüslərinin regional və beynəlxalq tədbirlərlə əlaqələndirilməsi də bu prosesə əlavə dinamizm verə bilər. Nəticə etibarilə, Bakıda keçirilən görüşlər İslam həmrəyliyinin institusional və praktiki əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Bədirə Niftalıyeva
Neftçala rayonu
