Türk dünyası və Mərkəzi Asiya ilə inteqrasiyanın yeni imkanları - ŞƏRH
Hazırda Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin inkişafı yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində qiymətləndirilə bilməz. Bu əlaqələr eyni zamanda Türk dünyasında inteqrasiya proseslərinin və Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında bağlantıların mühüm elementidir. Hər iki ölkənin ortaq tarixi və mədəni irsi onları Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində təbii tərəfdaşlara çevirir. Azərbaycan və Özbəkistan TDT-ni yalnız siyasi əməkdaşlıq platforması kimi deyil, ortaq dəyərlərin gələcəyə daşınması vasitəsi kimi qiymətləndirirlər. Bu yanaşma təşkilat daxilində əməkdaşlığın daha geniş məzmun qazanmasına imkan verir. Siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadiyyat, nəqliyyat, logistika, təhsil, elm və mədəniyyət sahələrində birgə fəaliyyət Türk dünyasının inteqrasiyasını gücləndirir.
Azərbaycan və Özbəkistanın TDT daxilində fəallığı bu prosesin mühüm dayaqlarından biridir.
Türk dünyasının daha sıx əlaqələndirilməsi region dövlətlərinin iqtisadi və siyasi imkanlarını artıra bilər. Bununla yanaşı, ortaq mədəni irsin qorunması da inteqrasiyanın mənəvi əsasını möhkəmləndirir. Özbəkistanın Türk Mədəniyyəti və İrsi Fonduna tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi bu baxımdan əhəmiyyətli hadisədir. Bu addım türk xalqlarının ortaq mədəni irsinin qorunması istiqamətində əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin sürətli inkişafı da yeni regional reallıq formalaşdırır.
Bu günlərdə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə geniş müsahibə verən Dövlət başçısı cənab İlham Əliyev bir çox məsələlərlə yanaşı ölkələrimizin Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafında göstərdikləri hərtərəfli xidmətlərə diqqət çəkdi. Faktdır ki, son illərdə bu əlaqələr strateji tərəfdaşlıq və qarşılıqlı fayda prinsipləri üzərində genişlənib. Tarixi və mədəni yaxınlıq bu münasibətlərin sosial və mənəvi təməlini təşkil edir. Lakin müasir dövrdə iqtisadi və nəqliyyat maraqları da əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu proses nəticəsində əvvəllər C5 formatında olan əməkdaşlıq mexanizminin faktiki olaraq C6 formatına genişlənməsi yeni regional imkanlar yaradıb. Azərbaycanın bu formatda iştirakı Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərə verdiyi strateji əhəmiyyətin göstəricisidir. Eyni zamanda bu iştirak Cənubi Qafqaz ilə Mərkəzi Asiya arasında daha sıx əlaqələrin yaranmasına imkan verir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu prosesdə xüsusi üstünlük yaradır. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın mərkəzində yerləşməsi isə onun regional əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətini artırır. İki ölkənin mövqelərinin tamamlayıcılığı regionlararası nəqliyyat və logistika layihələri üçün geniş imkanlar açır.
Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhlizlə inteqrasiyası bu perspektivin mühüm nümunələrindən biridir. Belə layihələr Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirə bilər. Azərbaycan üçün isə bu proses Mərkəzi Asiya ilə iqtisadi və strateji əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi deməkdir. Bu əməkdaşlıq eyni zamanda Avrasiya məkanında yeni iqtisadi bağlantıların formalaşmasına xidmət edə bilər.
Regional platformalarda birgə fəaliyyət qarşılıqlı etimadın və siyasi koordinasiyanın güclənməsinə imkan verir. Azərbaycan və Özbəkistanın müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstəyi də bu əməkdaşlığın çoxtərəfli ölçüsünü nümayiş etdirir. Beləliklə, iki ölkə arasında formalaşan tərəfdaşlıq Türk dünyasının inteqrasiyası ilə Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz arasında regional əməkdaşlığın kəsişmə nöqtəsinə çevrilir. Bu prosesin davamlı inkişafı həm Azərbaycan, həm Özbəkistan, həm də daha geniş region üçün yeni iqtisadi, siyasi və humanitar imkanların yaranmasına şərait yarada bilər.
Cahid Sadıqzadə
Neftçala rayonu
